za:t

דער דואָלינגאָ־ייִדיש פּראָיעקט האָט אויסגעקליבן אַ ייִדיש מיט „חסידישן“ אַרױסרעד און כּלל־ייִדיש דקדוק. דאָס ליגט אױפֿן שׂכל, װײַל מיר גלוסטן נאָך אַ  לעבנדיק ייִדיש און ייִדיש לעבט  טאַקע צװישן חסידים. אָבער מאידך גיסא, זענען מיר די ייִדישיסטן מדקדק מיטן דקדוק און װילן עס נישט אָפּלאָזן. אײן קשיא מיטן דאָזיקן צוגאַנג איז אַ דוחק פֿון לערנ־ און אײַנקוקביכער. און דערפֿאַר, צװישן אַנדערע סיבות, האָט מען אױסגעטראַכט כּלל־ייִדיש.

ס׳איז נישטאָ קײן סטאַנדאַרדער דיאַלעקט פֿון חסידיש יִידיש— נאָך אַ מעלה פֿון כּלל־ייִדיש. אָבער אונטן קומט אַ שטיקל טעקסט אױף „דרומדיק־ייִדיש“, לױט דער שיטה פֿון פּראָפֿעסאָר דוד כּצן אין זײַן „ווילנער ווערטערבוך“, דעם ייִדיש קולטורעלן װערטערבוך , און מיט דער הילף פֿון ״ ל.אָ.ק.ש.ן־װעגװײַזער אױף װאָקאַל־לענג״ . לײענט עס אױף אַ קול אַ סך מאָל און איר װעט שױן װערן גרײט צו רעדן חסידיש ייִדיש, לכל־הפּחות גענוג גוט כּדי נישט אין גאַנצן צו קלינגען װי אַ ייִדישיסט.

אָט אַן איבערשרײַבונג אין דער פֿאָנעטיק פֿון דרומדיק ייִדיש. דאָס גאַנצע בוך אין ייִדיש איז דאָ .

די נאָטאַציע: ə באַטײַט דעם שװאָ־־נע קלאַנג, און דאָס צװײפּינטל באַטײַט אַ לאַנגען װאָקאַל. דער אַקוט און גראַװיס באַטײַטן טראָפּ און צװײטיקן טראָפּ.

¶1 dra: mu:l hut di vindərləkhə shtu:t zəkh gəkhu:ləmt rándolf kartərn, in dra: mu:l iz er avékgəkhàpt gəvurn bəshas er iz nukh gəblibm shtayn of dər hoykhər terásə ibər ir. gants guldn in li:bləkh hut zi gəsarfənt in dər shkiə, mit moyərn, bòtay-mikdú:shəm, kòlonádəs, in gəboygənə brikn fin gəu:dətn mírmlshtayn, fontánən mit zilbərnə basáynən fin prìzmátishə shpritsn in bərakhvəzdikə pletsər in pàrfumírtə gertnər, in braytə gasn vu:s marshírn tsvishn tsartə baymər in kvàyt-balú:dənə urnəs in hélfandbàynərnə státuəs in shtrálndikə rayən; bəshas of shtútsikə ikúsn of tsufn hubm zəkh gədrapət ráyənshikhtn fin roytə dekhər in altə farshpítstə dákhshpitsn vu:s baháltn klaynə shteygləkh fin grú:zikə bríkshtaynər. siz gəveyn ə fibər fin di getər; ə tri:ə fin hímlishə trimáytn in ə trask fin ìmshtárbikə tatsn. mistéryə iz arímgəhùngən arím ir vi khmarəs arím ə fàntástishn ìmbazíkhtn bark; in bays kartər iz gəshtanən un u:təm in fil mit vártink kíkndik ibər yenəm balùstradírtn pàrapét, hut tsi im ó:fgəshvebt di rírndikà:t in shpánink fin ə kimàt-farshvíndənəm zaykhər, dər váytik fin farlóyrənə zakhn, in du:s ó:frègndikə bàdérfənish tsi gəfinən an urt inəm zəku:rn far vu:s hut ə mu:l gəhat ə gəváldikn in bərìmoy-shel-óylamdikn farném.

¶2 er hut gəvist az far im iz ir batá:t ə mu:l gəveyn of zikhər dər hekhstər; khutsh in velkhn tsikl udər gilgəl hut er zi gəkent, udər tsi in khu:ləm tsi vakh, hut er nisht gəkent dərkenən. ímklu:r hut zi ó:fgərifn á:nblikn fin ə va:tər fargésənər ershtər yigənt, ven vindər in anu:ə zenən gəlign in dər gantsər mistéryə fin teyk, in kayúr in farnákht hubm dest gla:khn aró:sgəshpànt nəvíish tsim ná:gərikn klank fin litnyəs in gəzank; féə-toyərn vu:s zay farmákhn zəkh nisht tsi vá:tərdikə in fàrkhídəshndikə múfsim. ubər yeydə nakht bays er iz gəshtanən of yenər hoykhər mirmlənər terásə mit di tshikávə urnəs in dər ó:sgəshnitstər paréntshə, in avékgəkìkt ibər yenər á:ngəshtiltər shkíə-shtu:t fin sháynka:t in ìmérdishər ìmanénts, hut er gəfi:lt dem tsvank fin di tìránishə getər fin khu:ləm; va:l bəshím-oyfm hut er nisht gəkent avék fin yenəm dərhoybm urt, udər arú:p di braytə mirmlənə trep anídərgəvùrfm únsòyfik arú:p tsim urt vi yenə gasn fin eltərn kishəf zenən gəlign ó:sgəshprayt in tsi im gəvinkn.

¶3 ven du:s dritə mu:l hut er zəkh ó:fgəvekt mit yenə gu:rns nukh nisht arúpgəgangən in yenə á:ngəshtiltə shkíə-gasn nukh nisht adórəkhgəgàngən, hut er lank in erntst tfilə gətun di farbúrgənə getər fin khu:ləm vu:s dimən kapríznə ibər di khmarəs of ìmbakánt kádas inəm kaltn vístənish vi kayn mentsh treyt nisht. ubər di getər hubm nisht gəshikt kayn entfər in nisht gəvizn kayn óplus, in zay hubm nisht gəgeybm kayn simn az zay hubm im nóysə-khayn gəveyn ven er hut zay mispáləl gəveyn in khu:ləm, in zəkh gəvundn tsi zay mit kórbu:nəs dorəkh di babérdltə pristərs nasht in kàman-tán, veməns hayl-háykhl mit za:n flámənza:l ligt nisht tsi va:t fin di toyərn fin dər vakhər velt. əs hut zəkh níshmer gədakht az mə hut mistámə ìmgíntsik gəhert za:nə tfiləs, va:l afílə nukh dər ershtər fin zay hut er kayn mu:l nisht dərzeyn di vindərləkhə shtu:t; eləháy di dra: á:nblikn fin dər va:tns zenən gəveyn stam tú:əsn udər farzéyns, in əgeygn epəs ə farbúrgənəm plan udər vélənish fin di getər.

¶4 súf-kl-suf hut kartər, shlaf mit bénkənish far yenə glímtsərndikə shkíə-gasn in kríptishə bark-shtáygn tsvishn fàrtsá:tikə bakákhltə dekhər, in nisht bikhóyləs sa: shlófndik sa: vakh zay avéktsitrà:bm fin za:nə gədankən, úngənimən ən akhlú:tə tsi gayn mit draystə takhní:nəm vìahín kayn mentsh iz fri:ər nisht gəgangən, in zəkh dərveygn adórəkhtsigàyn dorəkh di á:zikə midbúryəs dorəkhn fíntstərnish tsim urt vi kádas du:s ìmbakántə, farshláyərt in khmarəs in bakráynt mit shtern vu:s zay ken mən zəkh nisht fórshteln, halt bəsóydik in bà:nákhtik dem óniksənəm shlus fin di groysə.

¶5 in la:khtn dreml iz er arúpgəgàngən di zíbətsik trepləkh tsi dər flámənhayl in hut gəshmi:əst mikóyəkh dem dúzikn plan mit di babérdltə pristərs nasht in kàman-tán. in di pristərs hubm gəshuklt di pskhènt-trú:gndikə kep in ə naydər gətin az svult za:n dər toyt fin dər nəshu:mə za:nər. zay hubm im íbərgəgeybm az di groysə hubm shoyn bavízn zayər ru:tsn, in az siz nisht zay ní:khə az mən zul zay bàléstikn mit tsìshtáyikə takhní:nəm. zay hubm im oykh dərmunt az nisht nur iz kayn mentsh kayn mu:l nisht gəveyn in kádas dem ìmbakántn, nur oykh hut kayn mentsh kayn mu:l nisht khoyshəd gəveyn in velkhn tayl fin khu:ləl ken əs lign; tsi əs iz in di khú:ləm-lendər arím indzər velt, tsi in yenə vu:s ringlən arím an ìmgərékhəntn bagláytər fin fómalhàut udər àldəbarán. oyb in indzər khú:ləm-lant, ken mən əs megləkh dərgraykhn; ubər nur dra: far fil mentshləkhə nəshuməs zint tsa:t hut zəkh úngəhoybm zenən ə mu:l aríbər in tsirík di shvartsə gútlùzikə ópgrintn kayn andərə khú:ləm-lendər, in fin yenə dra: zenən tsvay tsiríkgəkìmən gants məshígə. sə zenən gəveyn in azélkhə nəsí:əs úrtikə sáku:nəs un ə shi:ər; dərtsi nukh yenə ó:ftràysləndikə súf-sàku:nə vu:s zi bebət nisht-gədákht məkhits dem kəsáydərdikn véltal, vìahín dərgraykhn nisht kayn khalóyməs; yenər letstər àmórfishər farfál fin dər samə nídrikstər bəhu:lə vu:s zi lestərt in bilblt ba:m tsentər finəm gantsn áyn-sof—dər ìmgvílikər dèmon-sultán ázatòs, vu:s dem nu:mən za:nəm dərveygn zəkh nisht kayn leftsn tsi redn bəkòyl-róm, in vu:s er grizhət híngərik in ìmbanémləkhə, ìmbalóykhtənə kamərn məkhits dər tsa:t in mitn fardíshətn ó:frègndikn klapm fin nívzədikə poykn in dem dínəm, mònotónishn pkhik fin farshúltənə flaytn tsi velkhn paskídnə klapm in fa:fm tantsn paméləkh, imgəlímpərt, in àbzúrdish di samə hekhstə imgəháyərə getər, di blində, shtímluzə, khóyshəkhdikə in sáykhlluzə andərə getər vu:s zayər nəshu:mə in shtafét iz dər krí:khndikər kháos nyàrlasótep.

¶6 fin di dúzikə zakhn iz kartər gəvurnt gəvurn fin di pristərs nasht in kàman-tán in dər flámənhayl, ubər fíndəstveygn hut er úngənimən ə akhlú:tə tsi gəfinən di getər of ìmbakánt kádas inəm kaltn vístənish, vi əs zul nisht za:n, in tsi bakímən fin zay du:s bilt in zaykhər in miklət fin dər vindərləkhər shkíə-shtu:t. er hut gəvist az za:n nəsiə vult za:n ó:stərlish in lank, in az di groysə vultn za:n əgeygn ir; ubər zá:əndik alt inəm lant fin khalóyməs hut er zəkh farlúzt of ə sakh nitsləkhə zikhróynəs in tághbiləs zəkh tsi helfn. iz, béytndik ə gəzèygninks-brú:khə fin di pristərs in pìkáykhish íbərklèrndik veygn za:n veyk, iz er arúp ə draystər di zibn indət trep tsim toyər fin tifərn dreml, in zəkh gəluzt in veyk ará:n dorəkhn fàrkíshiftn valt.

¶7 in di tunéln fin yenəm fardráytn valt, vu:s za:nə nídrikə gìgántishə dembm farvíkln mátsndikə tsva:gn in glantsn fíntstərha:t mit dər fòsforəstsénts fin ó:stərlishə shvéml-gəviksn, voynən di zugn di gànáyvishə in sóydəzdikə; vu:s vaysn ə sakh farnépltə soydəs fin dər khú:ləm-velt in ə pu:r fin dər vakhər velt, va:l dər valt in tsvay ertər ri:rt di méntshnlendər, khutsh sə vult za:n an ímglik tsi zu:gn vi. gəvisə imdərklértə shmiəs, gəshéənishn, in fàrshvíndingən pasírn tsvishn mentshn vi di zugn hubm ə tsítrit, in siz git az zay kenən nisht vandərn va:t məkhitsn lant fin khalóyməs. ubər ibər di neəntərə tayln fin dər khú:ləm-velt bavéygn zay zəkh fra:, arímflàtərndik ahí:n in ahér klayn in broyn in imgəzéyn, in tsiríktrù:gndik pikántə ma:nsəs kəday fàrkíshift tsi farbréngən di shu:ən arím zayərə háymfa:ərn inəm valt vu:s zay hubm im li:p. sruv fin zay voynən in nurəs, ubər ə tayl bavóynən di shtamən fin di groysə baymər; in khutsh zay nern zəkh sruv mit shvéml-gəviksn, mirmlt mən az zay hubm oykh ə gistl far flaysh, tsi gàshmíəzdik tsi ríkhnyəzdik, va:l of zikhər zenən ə sakh bàlay-khalóyməs ará:ngəkìmən in yenəm valt ará:n in zenən nisht aró:s. kartər hut níshmer nisht moyrə gəhat, va:l er iz gəveyn an altər bàl-khalóyməs in hut zəkh ó:sgəlernt zayərə flátərndikə shprakh in gəshlusn ə sakh ópmakhn mit zay; nukh gəfinən mit zayər hilf di prákhtfilə shtu:t kèləfáis in ùs-nárgay hintər di tànaryánər berk, vi sə hersht dus halbə yu:r dər groysər kí:nik kuránəs, ə mentsh vemən er hut im gəkent intər an andər nu:mən inəm leybm. kuránəs iz gəveyn di áyntsikə nəshu:mə vu:s iz gəfu:rn in di shtèrn-ópgrintn ará:n in tsiríkgəkìmən rayn fin shigóyən.

¶8 zəkh adórəkhshlènglndik itst dorəkh di nídrikə fòsforəstséntə dórəkhgangən tsvishn yenə rí:zikə shtamən, hut kartər gəmakht flátərndikə klangən inəm shtaygər fin di zugn, in zəkh alə vaylə tsígəhert tsi sə vultn za:n óprufm. er hut gədenkt epəs ə durf fin di bàshéfənishn nu:nt tsim tsentər valt, vi sə dərtsaylt veygn eltərə in nukh shoyn lank fargésənə gróylikə á:nvoynərs ə kra:z groysə mókhikə shtaynər vu:s iz ə mu:l gəveyn ə polyánə; in tsi dem dúzikn plats hut er zəkh tsígəa:lt. er hut núkhgəshpirt za:n veyk mit di grotéskə shvéml-gəviksn, vu:s hubm shténdik ó:sgəzeyn alts besər gənert, vu:s neəntər kimt mən tsim məùyámdikn kra:z vi eltərə yayshn hubm gətantst in makrəv gəveyn kórbu:nəs. súf-kl-suf hut du:s gresərə likht fin yenə gədikhtərə shvéml-gəviksn o:fgədəkt ə bayzə gri:nə in gru:ə imgəháyərikà:t vu:s shtoyst zəkh aró:f dorəkhn váld-dakh məkhitsn óygngraykh. siz gəveyn dər nu:ntstər finəm groysn rink shtaynər, in kartər hut gəvist az er iz gəveyn nu:nt tsin zúg-durf. baná:ət za:n flátərndikn klank, hut er gədúldik gəvart; in er iz mit dər tsa:t balóynt gəvurn mit an á:ndrik fin ə sakh oygn vu:s zay bakíkn im. sə zenən gəveyn di zugn, va:l mə zeyt zayərə məshí:nədikə oygn lank aydər mən ken dərzeyn zayərə klaynə fífikə broynə kontúrn.

¶9 aró:s hubm zay gəgimzhət fin fartá:ətə norəs in stélnikə-bàymər biz s’hut gəshviblt in gəgriblt mit zay di gantsə ko:m-balóykhtənə gegənt. etləkhə fin di vildərə hubm zəkh imá:ngənəm fartshépət in kartərn in aynər hut im afílə ə knip hadkə gətin inəm oyərn; ubər balt hubm zayərə eltərə á:ngətsamt ut di héfkərdikə nəshuməs. dər khakhú:məm-rùt, dərkénəndik dem gast, hut úngəbutn ə kérbis gəyoyrtn suk fin ə farsháydəvətn boym nisht vi di andərə, vu:s iz ó:sgəvaksn fin ə zoymən vu:s eymətsər of dər lvu:nə hut arúpgəvùrfm; in bays kartər hut im gətrinkn mit tserəmónyə hut zəkh úngəhoybm ə gu:r ó:stərlishər dórəkhshmiəs. di zugn hubm, tsim badóyərn, nisht gəvist vi ligt di shpits kádas, in zay hubm nisht gəkent afílə zu:gn tsi du:s kaltə vístənish iz in indzər khú:ləm-velt tsi in an andər. shmiəs veygn di groysə zenən gəkimən in gla:khər mu:s fin alə ríkhtingən; in mə hut nur gəkent zu:gn az mən vult zay gi:khər zeyn of hoykhə bárkshpitsn aydər in telər, va:l of azélkhə shpitsn tantsn zay mit bénkənish ven di lvu:nə shtayt fin oybm in di vulkns dərintər.

¶10 iz aynər ə zayər bayúrtər zug hut dərmunt ə zakh vu:s di andərə hubm nisht gəhert fin ir, in hut gəzu:kt az in últar, hintərn ta:kh skay, iz nukh farblíbm dər letstər èkzemplár fin yenə ìmbanémləkhə altə pnakótər ksáv-yadn gəmakht fin vakhə mentshn in fargésənə tsúfndikə malkhísn in ará:ngətrù:gn inəm lant fin khalóyməs ven di hú:rikə kànibálishə gnofkəs zenən báygəkimən òlasóə, mit ir sakh bòtay-mikdú:shəm, in gətayt alə gibóyrəm finəm lant lómar. yenə ksáf-yadn, hut er gəzu:kt, hubm dərtsaylt ə sakh veygn di getər, in akhíts dem, zenən gəveyn mentshn in últar vu:s hubm gəzeyn di simú:nəm fin di getər, in afílə an altər pristər aynər vu:s hut aró:fgəklètərt of ə groysn bark kəday zay tsi dərzeyn bays zay tantsn in dər ləvú:nə-sha:n. er iz dórəkhgəfaln, khutsh za:n bagláytər iz matslíəkh gəveyn in iz nú:mənluz imgəkímən.

¶11 iz rándolf kartər hut gədankt di zugn, vu:s hubm bəshú:ləmdik gəflatərt in im gəgeybm nukh ə kérbis va:n mìttsinémən mit zəkh, in zəkh gəluzt in veyk ará:n dorəkhn fòsforəstséntn valt tsi dər andərər za:t, vi əs flist arú:p dər víkhərndikər skay fin di ikúsn fin leríən, in háseg in nir in últar bashprénklən dem playn. hintər im, gànáyvish in imgəzáyn, zenən gəkrukhn ə pu:r fin di ná:gərikə zugn, va:l zay hubm khayshək gəhat zəkh tsi dərvisn vu:s zul pasírn mit im, in tsirìktsitrú:gn di legéndə tsi zayər fulk. di imgəháyərə dembm hubm zəkh fàrgədíkhtikt bays er hut zəkh íntərgəshtipt va:tər finəm durf, in er hut sharf arímgəkìkt far ə gəvisn plats vi zay vultn epəs shitərər vern, shtáyəndik gu:r toyt udər góysəsdik tsvishn di ìmnatírləkh gədikhtə shvéml-gəviksn in dem fóylndikn shiml in mashəvátə kletsər fin zayərə gəfalənə bri:dər. durt vult er zəkh sharf ópgəkert in ə za:t, mákhmas dem az ba: yenəm urt likt ə mákhtikə shtaynərnə táfliə of dər válddil; in di vu:s hubm zəkh dərveygt tsìtsigáyn tsi ir zu:gn az zi tru:kt an a:zərnəm ring dra: fis di brayt. zəkh dərmunt inəm àrkháishn kra:z fin groysə mókhikə shtaynər, in far vu:s er iz efshər ó:fgəshtelt gəvurn, shteln di zugn zəkh nisht u:p leybm yenər braytər táfliə mit ir rí:zədikn ring, va:l zay khapm zəkh az alts vu:s iz fargésn miz lav-dáfkə toyt za:n, in zay vultn nisht gəvult zeyn di táfliə zəkh ó:fhaybm pàvúliə in bazákht.

¶12 kartər hut úngəlaykt veyk ofn gəhérikn urt, in hut gəhert hintər im du:s dərshrukənə flatərn fin ə pu:r fin di móyrəvdikərə zugn. er hut gəvist az zay veln im núkhgayn, in dəribər iz er nisht tsəridərt gəvurn; vu:rn mvert tsígəvoynt tsi di ìmnormálkaytn fin di dúzikə arà:nshmékndikə bàshéfənishn. siz shoyn gəvurn bàyn-hashmú:shəs ven ri:z gəkimən inəm rant valt, in dər zəkh fàrshtárkərndikər gli hut im gəzu:gt az siz gəveyn du:s bàyn-hashmú:shəs fin frímurgn. ibər frìkhpérdikə playnən zəkh kóylərndik bizn skay, hut er gəzayn dem roykh fin khátə-koyməns, in ímətim zenən gəveyn di kísttsoymən in gəakərtə feldər in shtròy-badéktə dekhər fin ə fri:dləkh lant. ayn mu:l hut er zəkh úpgəshtelt ba: ə khítər-brinəm far ə tepl vasər, in di alə hint hubm dərshrukn gəbilt of di ímboylətə zugn vu:s zenən gəkrukhn inəm gru:z hintər im. ba: nukh ə hoyz, vi mentshn hubm gəhaltn ba:m ófshtayn, hut er gəshtelt fragəs veygn di getər, in tsi zay tantsn uft of léryon; ubər dər poyər in za:n va:b hubm nur gəvult makhn dem éltər-simn in im zu:gn dem veyk kayn nir in últar.